CBDC là gì? Các quốc gia nào trên thế giới đã triển khai CBDC?

Định nghĩa về CBDC

CBDC, viết đầy đủ là Central Bank Digital Currency, có thể được hiểu là tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành, có giá trị ngang bằng tiền pháp định truyền thống như tiền giấy. Về bản chất, CBDC không phải là một loại tiền mới, mà là phiên bản số hóa của đồng tiền quốc gia, được Nhà nước bảo chứng và quản lý.

Khác với các loại tiền điện tử phi tập trung như Bitcoin hay Ethereum, CBDC có chủ thể phát hành rõ ràng, chịu sự điều hành trực tiếp của Ngân hàng Trung ương và nằm trong khuôn khổ pháp lý của từng quốc gia. Người dân và doanh nghiệp có thể sử dụng CBDC để thanh toán, chuyển tiền hoặc lưu trữ giá trị tương tự như tiền mặt, nhưng dưới hình thức hoàn toàn số hóa.

Về công nghệ, nhiều quốc gia lựa chọn ứng dụng blockchain hoặc công nghệ sổ cái phân tán để xây dựng CBDC. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở việc CBDC vẫn duy trì mô hình quản lý tập trung, cho phép Nhà nước kiểm soát nguồn cung tiền, giám sát dòng tiền và thực thi chính sách tiền tệ hiệu quả hơn. Điều này khiến CBDC dù mang yếu tố công nghệ tương đồng với crypto, nhưng không mang tính phi tập trung.

Sự ra đời của CBDC gắn liền với làn sóng số hóa tài chính toàn cầu. Khi tiền mặt dần bị thay thế bởi thanh toán điện tử, ví số và các nền tảng fintech, Ngân hàng Trung ương buộc phải tìm ra một hình thức tiền tệ mới, vừa đáp ứng nhu cầu tiện lợi của người dân, vừa giữ được vai trò cốt lõi trong hệ thống tài chính quốc gia. CBDC chính là lời đáp cho bài toán đó.

Những quốc gia nào đã triển khai CBDC trên thế giới?

Tính đến nay, CBDC không còn là khái niệm thử nghiệm trong phòng nghiên cứu. Trên thực tế, nhiều quốc gia đã chính thức phát hành hoặc triển khai CBDC ở quy mô lớn, trong khi phần lớn các nền kinh tế khác cũng đang chạy đua để không bị tụt lại phía sau trong cuộc cách mạng tiền tệ số.

Bahamas là một trong những quốc gia tiên phong, khi đồng Sand Dollar được phát hành từ năm 2020. Đây được xem là CBDC đầu tiên trên thế giới, ra đời nhằm giải quyết bài toán thanh toán tại các đảo xa và tăng khả năng tiếp cận tài chính cho người dân. Việc triển khai Sand Dollar giúp quốc gia này cải thiện đáng kể hạ tầng thanh toán số, đặc biệt ở những khu vực mà hệ thống ngân hàng truyền thống khó vươn tới.

Tại châu Phi, Nigeria đã phát hành eNaira vào năm 2021, trở thành quốc gia đầu tiên trong khu vực đưa CBDC vào lưu thông. Mục tiêu của Nigeria không chỉ là hiện đại hóa hệ thống tài chính mà còn nhằm giảm phụ thuộc vào tiền mặt, kiểm soát lạm phát và hạn chế các giao dịch phi chính thức. Dù còn gặp nhiều thách thức trong quá trình triển khai, eNaira vẫn được xem là dấu mốc quan trọng đối với tiến trình số hóa tiền tệ của quốc gia này.

Jamaica cũng đã chính thức đưa đồng JAM-DEX vào sử dụng trên phạm vi toàn quốc, trong khi Liên minh tiền tệ Đông Caribbean phát hành DCash như một đồng tiền kỹ thuật số chung cho nhiều quốc đảo, phục vụ thanh toán nội khối và giảm chi phí giao dịch xuyên biên giới.

Bên cạnh nhóm quốc gia đã phát hành CBDC chính thức, nhiều nền kinh tế lớn đang triển khai CBDC ở quy mô thí điểm mở rộng. Trung Quốc là trường hợp tiêu biểu với dự án Nhân dân tệ số e-CNY, hiện được coi là chương trình CBDC lớn nhất thế giới. e-CNY đã được thử nghiệm tại nhiều thành phố, tích hợp vào các ứng dụng thanh toán phổ biến và sử dụng trong mua sắm, giao thông công cộng cũng như các dịch vụ công.

Ấn Độ đang triển khai thí điểm đồng Rupee số cho cả thanh toán bán lẻ và giao dịch liên ngân hàng. Brazil phát triển dự án Drex với mục tiêu kết nối CBDC vào hệ sinh thái tài chính số, bao gồm cả các ứng dụng hợp đồng thông minh. Nga, UAE và nhiều nền kinh tế mới nổi khác cũng đang đẩy mạnh thử nghiệm CBDC, đặc biệt trong lĩnh vực thanh toán xuyên biên giới.

Tham gia BingX hôm nay để nhận loạt ưu đãi và trải nghiệm tiêu chuẩn bảo mật hàng đầu

Ngoài ra, nhiều quốc gia phát triển như các nước thuộc Liên minh châu Âu, Thụy Điển, Hàn Quốc hay Saudi Arabia đang trong giai đoạn thử nghiệm và hoàn thiện khung pháp lý trước khi triển khai CBDC trên diện rộng. Theo các thống kê quốc tế, hiện có hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ đang nghiên cứu hoặc phát triển CBDC, chiếm phần lớn GDP toàn cầu.

Rủi ro và lợi ích mà CBDC mang lại

Việc triển khai CBDC mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho nền kinh tế. Trước hết, CBDC giúp nâng cao hiệu quả thanh toán, cho phép giao dịch diễn ra nhanh chóng, chi phí thấp và không bị giới hạn bởi thời gian làm việc của hệ thống ngân hàng truyền thống. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số ngày càng phát triển.

CBDC cũng được xem là công cụ hỗ trợ mạnh mẽ cho Ngân hàng Trung ương trong việc quản lý chính sách tiền tệ. Nhờ khả năng theo dõi dòng tiền theo thời gian thực trên onchain và sàn tập trung như BingX, Nhà nước có thể tăng cường minh bạch tài chính, hạn chế rửa tiền, trốn thuế và các hoạt động kinh tế ngầm. Ngoài ra, CBDC còn giúp Chính phủ triển khai các chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp đến người dân và doanh nghiệp một cách nhanh chóng và chính xác hơn.

Tuy nhiên, CBDC cũng đặt ra không ít thách thức. Vấn đề quyền riêng tư là mối quan tâm lớn khi mọi giao dịch có nguy cơ bị giám sát nếu thiếu cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân phù hợp. Bên cạnh đó, rủi ro tấn công mạng và sự phụ thuộc vào hạ tầng công nghệ cao cũng là những yếu tố khiến nhiều quốc gia phải cân nhắc thận trọng.

Một rủi ro khác liên quan đến tác động của CBDC đối với hệ thống ngân hàng thương mại. Nếu người dân chuyển phần lớn tiền gửi sang ví CBDC do Ngân hàng Trung ương quản lý, các ngân hàng có thể đối mặt với nguy cơ suy giảm nguồn vốn, từ đó ảnh hưởng đến hoạt động tín dụng và ổn định tài chính. Vì vậy, việc thiết kế mô hình CBDC phù hợp là yếu tố then chốt trong quá trình triển khai.

Nhìn tổng thể, CBDC không đơn thuần là một xu hướng công nghệ, mà là bước chuyển mang tính chiến lược của hệ thống tiền tệ toàn cầu. Trong bối cảnh crypto và stablecoin ngày càng phổ biến, CBDC giúp các quốc gia giữ vững vai trò điều tiết tài chính, đồng thời tận dụng lợi ích của công nghệ số để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Trong tương lai, CBDC nhiều khả năng sẽ cùng tồn tại với tiền điện tử và các hình thức tài sản số khác, tạo nên một hệ sinh thái tài chính đa tầng và ngày càng phức tạp.