Blockchain tại Việt Nam trước yêu cầu tăng cường bảo mật hệ thống

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, yêu cầu bảo đảm an toàn, an ninh thông tin đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu. Tại hội thảo “Blockchain và mật mã tăng cường an ninh mạng” diễn ra ngày 22/4 tại Học viện Kỹ thuật Mật mã (Ban Cơ yếu Chính phủ), nhiều chuyên gia đã đưa ra những cảnh báo đáng chú ý về rủi ro bảo mật cũng như triển vọng ứng dụng công nghệ blockchain tại Việt Nam.

Phát biểu tại chương trình, Thiếu tướng, TS Hồ Văn Hương – Phó Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ đã nhấn mạnh an ninh thông tin không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn mang ý nghĩa chiến lược, gắn với định hướng phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực bảo mật hệ thống trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả khu vực công và tư.

Ở góc độ công nghệ, TS Đỗ Văn Thuật cho rằng điểm mấu chốt của bảo mật không nằm ở bản thân từng công nghệ riêng lẻ, mà ở việc kiểm soát hệ thống và khả năng xác minh quyền kiểm soát. Theo ông, phần lớn rủi ro hiện nay không đến từ lõi blockchain mà phát sinh ở lớp ứng dụng và quy trình vận hành.

Các lỗ hổng có thể xuất hiện trong hợp đồng thông minh như lỗi nghiệp vụ, sai sót trong phân quyền hoặc cơ chế cho phép rút tài sản trái phép. Bên cạnh đó, dữ liệu đầu vào từ bên ngoài cũng có nguy cơ bị thao túng. Với người dùng, các hình thức tấn công như giả mạo giao diện, chiếm quyền ví hay mã độc đánh tráo địa chỉ vẫn diễn ra phổ biến.

Dẫn chứng thực tế, ông Thuật nhắc tới vụ tấn công sàn Bybit gây thiệt hại hơn 1,5 tỷ USD như một ví dụ điển hình cho rủi ro ở lớp giao diện và vận hành. Theo số liệu từ TRM Labs, trong năm 2025, các sự cố liên quan đến hạ tầng và vận hành đã gây thiệt hại khoảng 2,2 tỷ USD, chiếm tới 76% tổng thiệt hại toàn thị trường.

Bên cạnh các rủi ro hiện hữu, TS Phạm Văn Hưởng cảnh báo về tác động của điện toán lượng tử đối với hệ thống bảo mật hiện nay. Theo ông, khi công nghệ lượng tử phát triển, các phương thức như chữ ký số hay hàm băm có thể bị phá vỡ, làm gia tăng nguy cơ giả mạo giao dịch hoặc chiếm quyền truy cập. Trong bối cảnh đó, mật mã hậu lượng tử được xem là hướng đi cần thiết để bảo đảm an toàn lâu dài cho hệ thống.

Dù được đánh giá cao nhờ cơ chế phi tập trung và khả năng kiểm chứng dữ liệu, blockchain không phải là “lớp bảo mật tuyệt đối”. Các chuyên gia cho rằng những điểm yếu vẫn có thể xuất hiện khi hệ thống mở rộng, tích hợp đa nền tảng hoặc trong quá trình vận hành thực tế.

Từ thực tế này, một số mô hình hạ tầng mới đã được đề xuất nhằm cân bằng giữa khả năng mở rộng và kiểm soát rủi ro. Đại diện Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam cho biết mạng dịch vụ đa chuỗi blockchain Việt Nam được thiết kế theo kiến trúc đa chuỗi, đa tầng, đa cầu nối nhằm phân tán rủi ro và tăng khả năng kết nối. Nền tảng này hướng tới phục vụ cả khu vực công và tư, đồng thời tích hợp nhiều lớp ứng dụng như định danh, thanh toán và số hóa tài sản.

Không chỉ dừng ở công nghệ, vấn đề nhân lực cũng được nhấn mạnh như một yếu tố then chốt. Theo bà Khuất Bích Thủy, thị trường đang cần những nhân sự có khả năng làm việc trong môi trường tiêu chuẩn quốc tế, am hiểu quy trình vận hành và hệ thống kiểm soát. Bên cạnh kiến thức kỹ thuật, người lao động cần có khả năng tự học, thích ứng nhanh và tư duy toàn cầu.

Ở góc độ đào tạo, TS Trần Anh Tú cho rằng thách thức lớn nhất của blockchain không nằm ở ý tưởng mà ở khả năng vận hành trong thực tế. Nhiều hệ thống dù đúng về mặt công nghệ nhưng vẫn gặp lỗi khi triển khai do hạn chế trong lập trình, kiểm thử hoặc quy trình sử dụng. Vì vậy, việc trang bị kỹ năng thực hành như viết mã an toàn, phát hiện lỗ hổng và kiểm thử hệ thống là yêu cầu quan trọng đối với sinh viên.

Các chương trình phổ cập kiến thức như ABAII Unitour đang được triển khai nhằm giúp sinh viên tiếp cận sớm với thực tiễn thị trường, qua đó thu hẹp khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu doanh nghiệp.

Nhìn chung, các ý kiến tại hội thảo cho thấy bảo mật blockchain không phải là bài toán riêng của công nghệ, mà là sự kết hợp giữa hạ tầng, vận hành và con người. Trong bối cảnh rủi ro ngày càng gia tăng, việc xây dựng hệ sinh thái an toàn, bền vững sẽ là yếu tố quyết định để công nghệ này có thể phát huy hiệu quả tại Việt Nam.