Cách tính mới thay đổi vị trí của Việt Nam
Việt Nam xếp thứ 18 thế giới về mức độ phổ cập tài sản mã hóa trong năm 2026, giảm mạnh so với vị trí thứ 4 một năm trước. Tuy nhiên, sự thay đổi này không đồng nghĩa hoạt động tiền điện tử trong nước đã suy giảm tương ứng, mà phần lớn đến từ việc Chainalysis áp dụng phương pháp đánh giá mới.
Theo Global Crypto Adoption Index 2026 được Chainalysis công bố cuối tháng 9, Việt Nam đứng thứ 18 trong số 117 quốc gia và vùng lãnh thổ được khảo sát. Brazil vươn lên dẫn đầu bảng xếp hạng, tiếp theo là Mỹ và Nigeria, trong khi Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ lần lượt giữ các vị trí thứ 4, 5 và 6.
Kết quả này đánh dấu sự thay đổi đáng kể đối với Việt Nam. Trong bảng xếp hạng năm 2025, Việt Nam đứng thứ 4 thế giới, chỉ sau Ấn Độ, Mỹ và Pakistan. Khi đó, Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu ở hầu hết các cấu phần, gồm thứ 3 về hoạt động bán lẻ trên các dịch vụ tập trung, thứ 4 về tổng giá trị giao dịch qua dịch vụ tập trung, thứ 6 về DeFi và thứ 4 về hoạt động của nhóm tổ chức trên các nền tảng tập trung.
Một trong những nguyên nhân quan trọng nhất khiến vị trí của nước ta thay đổi là Chainalysis đã xây dựng lại phương pháp tính trong năm nay.
nhóm hoạt động như giao dịch qua dịch vụ tập trung, DeFi haThay vì tập trung vào cácy dòng tiền từ tổ chức như trước, bảng xếp hạng năm 2026 đánh giá thị trường dựa trên bốn cấu phần gồm tổng dòng tiền đi vào các dịch vụ tiền điện tử, lượng tài sản được nắm giữ onchain, hoạt động P2P nội địa và dòng tiền xuyên biên giới. Chainalysis cho biết cách tiếp cận mới nhằm phản ánh chính xác hơn mức độ sử dụng tài sản mã hóa trong nền kinh tế thực.
Vì vậy, vị trí thứ 4 năm 2025 và thứ 18 năm 2026 không hoàn toàn có thể đặt cạnh nhau như hai kết quả được tính bằng cùng một thước đo.
Dữ liệu chi tiết cũng cho thấy Việt Nam không suy yếu ở tất cả các tiêu chí. Nước ta này vẫn đứng thứ 7 thế giới về tổng dòng tiền vào các dịch vụ tiền điện tử, nhưng chỉ xếp thứ 23 về lượng tài sản được nắm giữ onchain. Việt Nam đồng thời đứng thứ 14 về hoạt động giao dịch P2P và thứ 17 về dòng tiền xuyên biên giới. Sự chênh lệch giữa các cấu phần kéo thứ hạng tổng thể xuống vị trí 18. Điều này khác đáng kể so với năm 2025, khi Việt Nam đạt thứ hạng cao và khá đồng đều ở các chỉ số được sử dụng lúc đó.
Tụt hạng nhưng không đánh mất thị phần
Việc tụt 14 bậc cũng chưa cho thấy người Việt đang rời bỏ thị trường tài sản mã hóa. Trong báo cáo riêng về khu vực Trung Á, Đông Nam Á và châu Đại Dương, Chainalysis vẫn xếp Việt Nam vào nhóm những thị trường nổi bật về hoạt động P2P. Việt Nam, Thái Lan và Philippines cộng lại chiếm hơn 14% tổng giá trị giao dịch P2P quy mô nhỏ trên toàn cầu, dù ba thị trường này chỉ chiếm khoảng 2,5% quy mô nền kinh tế tiền điện tử thế giới.
Trong khi đó, stablecoin tiếp tục được sử dụng đáng kể trong các giao dịch xuyên biên giới tại khu vực. Chainalysis nhận định giá trị stablecoin được chuyển qua biên giới cao hơn hoạt động stablecoin nội địa trong phần lớn các thị trường được nghiên cứu.
Do đó, vị trí thứ 18 phản ánh nhiều hơn sự thay đổi trong cách Chainalysis định nghĩa và đo lường “phổ cập tiền điện tử”, thay vì cho thấy quy mô thị trường Việt Nam đã thu hẹp tương ứng.
Một yếu tố khác là các quốc gia khác đang tăng nhanh ở những cấu phần được đưa vào phương pháp mới. Brazil, quốc gia đứng đầu năm nay, nằm trong top 4 ở cả bốn chỉ số, gồm thứ 3 về tổng dòng tiền, thứ 4 về lượng tài sản on-chain, thứ 3 về P2P và thứ 2 về dòng tiền xuyên biên giới. Mỹ dù chỉ đứng thứ 20 về P2P vẫn giữ vị trí thứ 2 chung cuộc nhờ dẫn đầu về tổng dòng tiền và lượng tài sản được nắm giữ on-chain. Thái Lan cũng vượt Việt Nam để đứng thứ 8, nhờ đạt thứ 5 về P2P, thứ 6 về lượng tài sản on-chain và thứ 8 về dòng tiền xuyên biên giới.
Bài toán tích hợp tiền điện tử vào nền kinh tế
Trong nhiều năm, Việt Nam thường xuyên nằm trong nhóm đầu thế giới về mức độ sử dụng tài sản mã hóa. Năm 2024, Việt Nam đứng thứ 5 toàn cầu, trước khi tăng lên thứ 4 trong năm 2025.
Tuy nhiên, phương pháp đánh giá năm 2026 cho thấy một bức tranh khác: quy mô giao dịch lớn chưa chắc đồng nghĩa với mức độ phổ cập cao nếu dòng tiền đó không đi kèm lượng tài sản nắm giữ, hoạt động P2P và các giao dịch xuyên biên giới tương ứng.
Đây cũng là xu hướng Chainalysis đề cập trong báo cáo khu vực năm nay. Trong khi Việt Nam, Thái Lan và Philippines nổi bật về giao dịch P2P, những nền kinh tế như Singapore và Australia lại chứng kiến sự gia tăng mạnh của hoạt động từ các tổ chức. Riêng Singapore ghi nhận hoạt động trên các nền tảng dành cho tổ chức tăng 94% trong kỳ nghiên cứu.
Vì vậy, việc Việt Nam rời top đầu bảng xếp hạng có thể được xem là dấu hiệu cho thấy tiêu chuẩn đánh giá thị trường tiền điện tử toàn cầu đang thay đổi. Từ một thị trường chủ yếu được nhìn nhận thông qua khối lượng giao dịch và mức độ tham gia của nhà đầu tư cá nhân, mức độ phổ cập hiện còn được đo bằng khả năng tài sản mã hóa được nắm giữ, trao đổi trực tiếp và sử dụng trong các hoạt động kinh tế xuyên biên giới.
Với Việt Nam, vị trí thứ 18 vì thế không nhất thiết đồng nghĩa thị trường tiền điện tử đang thoái trào. Nhưng nó cho thấy lợi thế về lượng người giao dịch lớn trước đây không còn đủ để duy trì vị trí dẫn đầu khi thước đo toàn cầu bắt đầu chú trọng nhiều hơn đến chiều sâu và cách tài sản mã hóa được sử dụng trong nền kinh tế.
