Đi giữa "hai làn đạn"
Trong khi nhiều nền kinh tế đang từng bước tái cấu trúc dự trữ ngoại hối, giảm phụ thuộc vào đồng USD và gia tăng nắm giữ vàng, theo TS. Phạm Xuân Hòe - nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng, Việt Nam đang lại ở trong một tình thế đặc biệt khi vừa phải duy trì ổn định tỷ giá theo đồng USD, vừa phải thích nghi với xu hướng giảm phụ thuộc USD đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu.
"Nhiều quốc gia đang tái cơ cấu dự trữ ngoại hối, tăng nắm giữ vàng và giảm tỷ trọng USD. Tuy nhiên, Việt Nam phải xét lại vị thế của mình vì chúng ta không phải là nền kinh tế có quy mô dự trữ lớn như Trung Quốc hay Nhật Bản", ông nói.
Điều khiến Việt Nam khó tham gia mạnh vào xu hướng phi USD hóa nằm ở thực tế dự trữ ngoại hối vẫn còn tương đối mỏng so với quy mô và độ mở của nền kinh tế. Trong khi đó, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam vẫn chủ yếu được thanh toán bằng USD.
Theo chuyên gia, đây chính là lý do khiến cơ cấu dự trữ ngoại hối của Việt Nam hiện nay vẫn phải nghiêng về đồng bạc xanh để bảo đảm ổn định tỷ giá, duy trì niềm tin của nhà đầu tư và hỗ trợ dòng vốn quốc tế.
TS. Phạm Xuân Hòe cho rằng rủi ro lớn nhất đối với Việt Nam hiện nay là sự chênh lệch giữa quy mô dự trữ ngoại hối và độ mở của nền kinh tế.
Kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện tương đương hơn 200% GDP, thuộc nhóm nền kinh tế có độ mở rất cao trên thế giới. Điều này đồng nghĩa chỉ cần một biến động nhỏ từ bên ngoài cũng có thể tác động trực tiếp đến tỷ giá, lãi suất, dòng vốn và hoạt động sản xuất kinh doanh trong nước.
"Chỉ cần một cú sốc từ bên ngoài là lập tức ảnh hưởng đến nền kinh tế Việt Nam. Đây là áp lực rất lớn đối với công tác điều hành của Ngân hàng Nhà nước", ông nhận định.
Thực tế thời gian qua, để ổn định tỷ giá, cơ quan điều hành đã phải sử dụng đồng thời nhiều công cụ chính sách như can thiệp ngoại hối, điều tiết thanh khoản và kiểm soát lãi suất trên thị trường.
Bài toán khó giữa tỷ giá và tăng trưởng
Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay, theo TS. Phạm Xuân Hòe, là Việt Nam đang bị kẹt giữa hai mục tiêu.
Nếu muốn giữ ổn định tỷ giá trong bối cảnh USD mạnh lên, lãi suất trong nước thường phải tăng theo. Tuy nhiên, việc tăng lãi suất lại đi ngược với mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, nhất là khi Việt Nam đang hướng tới mục tiêu tăng trưởng GDP ở mức hai con số trong những năm tới.
"Nếu nâng lãi suất quá cao để bảo vệ tỷ giá thì sẽ tác động ngay đến hoạt động sản xuất kinh doanh và tăng trưởng kinh tế", ông phân tích.
Đó cũng là lý do Ngân hàng Nhà nước liên tục yêu cầu các tổ chức tín dụng tiết giảm chi phí, tạo điều kiện giảm mặt bằng lãi suất cho vay nhằm hỗ trợ doanh nghiệp.
Theo TS. Phạm Xuân Hòe, trong bối cảnh hiện nay, hệ thống ngân hàng cũng cần chấp nhận hy sinh một phần lợi nhuận để đồng hành cùng nền kinh tế, thay vì chuyển toàn bộ áp lực chi phí lên doanh nghiệp và người dân.
Một nguyên nhân khác khiến Việt Nam chưa thể đẩy mạnh phi USD hóa là nền kinh tế vẫn chịu ảnh hưởng rất mạnh từ các quyết định chính sách tiền tệ của Mỹ.
Theo TS. Phạm Xuân Hòe, mỗi quyết định về lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đều có thể tác động gần như ngay lập tức đến tỷ giá, dòng vốn đầu tư, thị trường tiền tệ và chứng khoán Việt Nam.
"Có những tổ chức nghiên cứu phải thức trắng đêm chỉ để chờ Fed công bố quyết định lãi suất, bởi sáng hôm sau tác động đã xuất hiện trên thị trường Việt Nam", ông cho biết.
Không chỉ chính sách tiền tệ Mỹ, các cú sốc địa chính trị toàn cầu như xung đột tại Trung Đông hay biến động giá dầu cũng nhanh chóng truyền dẫn vào nền kinh tế Việt Nam thông qua chi phí logistics, giá nhiên liệu và áp lực lạm phát.
Chưa phải thời điểm để giảm mạnh tỷ trọng USD
Mặc dù thừa nhận xu hướng phi USD hóa đang ngày càng rõ nét trên thế giới, TS. Phạm Xuân Hòe cho rằng Việt Nam hiện chưa ở vị thế thích hợp để theo đuổi chiến lược này.
Theo ông, khi dự trữ ngoại hối còn hạn chế trong khi nhu cầu bảo vệ tỷ giá, ổn định dòng vốn và hỗ trợ xuất nhập khẩu vẫn rất lớn, việc duy trì tỷ trọng đáng kể tài sản bằng USD vẫn là lựa chọn hợp lý.
Chuyên gia cho rằng chỉ khi dự trữ ngoại hối của Việt Nam tăng lên mức khoảng 200-300 tỷ USD, cán cân thanh toán duy trì thặng dư cao trong nhiều năm liên tiếp và nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng bền vững, khi đó mới có thể tính tới việc tái cấu trúc mạnh hơn cơ cấu dự trữ theo hướng giảm phụ thuộc vào USD.
"Trước mắt, chúng ta vẫn phải nghiêng về USD bởi hoạt động xuất khẩu và thanh toán quốc tế của Việt Nam hiện nay chủ yếu vẫn sử dụng đồng tiền này. Với các cơ quan điều hành, đây thực sự là một bài toán rất khó", TS. Phạm Xuân Hòe nhấn mạnh.
