Trong bối cảnh nền kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng chính, vấn đề niềm tin và sự minh bạch của dữ liệu hàng hóa đang đặt ra những thách thức chưa từng có. Ngày 19/11/2025, tại Hà Nội, Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp cùng Viện Công nghệ thông tin (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã tổ chức Diễn đàn Tương lai số Việt Nam 2025 với chủ đề “Phát triển, ứng dụng công nghệ chiến lược cho chuyển đổi số và truy xuất nguồn gốc - Đòn bẩy kiến tạo tương lai số cho Việt Nam hội nhập”.
Tại đây, tham luận của ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) về chủ đề “Ứng dụng nền tảng công nghệ Blockchain giải quyết bài toán xác thực và truy xuất nguồn gốc quốc gia” đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới chuyên môn và hoạch định chính sách.
Từ những "ốc đảo" dữ liệu rời rạc đến bài toán niềm tin
Mở đầu phần trình bày, ông Phan Đức Trung đã thẳng thắn chỉ ra một nghịch lý đang tồn tại trong bức tranh chuyển đổi số của Việt Nam. Đó là chúng ta không thiếu công nghệ hiện đại, nhưng lại đang thiếu một tư duy hệ thống về dữ liệu. Thách thức lớn nhất kìm hãm khả năng truy xuất nguồn gốc hiệu quả hiện nay chính là sự rời rạc và phân mảnh của dữ liệu. Mỗi ngành hàng, mỗi địa phương, thậm chí mỗi doanh nghiệp lại xây dựng một hệ thống riêng biệt, không có chuẩn chung để giao tiếp với nhau.
Tình trạng "mạnh ai nấy làm" này dẫn đến việc dữ liệu trở nên khó kiểm chứng chéo, tạo ra những lỗ hổng lớn về tính xác thực. Hệ quả là chi phí dành cho công tác kiểm tra, hậu kiểm vô cùng đắt đỏ, nhưng mức độ tin cậy mang lại cho người tiêu dùng và đối tác quốc tế lại không tương xứng. Khi dữ liệu không thể "nói chuyện" với nhau, niềm tin vào nguồn gốc xuất xứ của hàng hóa Việt vô tình bị hạ thấp, làm giảm đi đáng kể giá trị gia tăng của sản phẩm trên thị trường.
Blockchain và cuộc cách mạng xác thực đa tầng
Đưa ra lời giải cho bài toán hóc búa này, Chủ tịch VBA nhấn mạnh rằng cách tiếp cận về truy xuất nguồn gốc cần phải được tái định nghĩa một cách triệt để. Theo ông Trung, truy xuất nguồn gốc trong kỷ nguyên số không chỉ đơn thuần là hành động dán mã QR code lên bao bì hay đánh số lô hàng một cách cơ học. Đó phải là quá trình kiến tạo nên một mô hình xác thực đa tầng, nơi công nghệ Blockchain phát huy tối đa sức mạnh về tính minh bạch và bất biến của mình.
Trong mô hình này, dữ liệu gốc tại nguồn sẽ được ghi nhận trực tiếp bởi chính chủ thể chịu trách nhiệm sản xuất. Tuy nhiên, điểm khác biệt cốt lõi nằm ở cơ chế kiểm chứng. Thông tin sau khi được khởi tạo sẽ phải trải qua sự xác thực của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền như Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, hay Bộ Tài chính thông qua Cục Hải quan.
Công nghệ Blockchain đóng vai trò như một cuốn sổ cái vĩnh cửu, đảm bảo rằng một khi dữ liệu đã được đưa lên hệ thống, nó sẽ không thể bị can thiệp, chỉnh sửa, làm giả hay thất lạc trong quá trình luân chuyển qua nhiều khâu trung gian – một điểm yếu chí tử của các phương thức lưu trữ truyền thống. Nhờ đó, mỗi sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng hay đối tác nhập khẩu đều mang theo một "hồ sơ lý lịch" minh bạch, được bảo chứng bởi cả doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhà nước.
Chuẩn hóa quốc tế: Tấm vé thông hành bắt buộc
Nhìn rộng ra bức tranh thương mại toàn cầu, ông Phan Đức Trung khẳng định việc áp dụng Blockchain vào truy xuất nguồn gốc không còn là một lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu sống còn. Hiện nay, hàng loạt thị trường khó tính và các quốc gia phát triển đã bắt đầu yêu cầu dữ liệu truy xuất nguồn gốc phải tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế nghiêm ngặt, điển hình như chuẩn GS1/EPCIS đối với các nhóm hàng nông sản, thực phẩm và dược phẩm.
Do đó, thông điệp được vị chuyên gia này nhấn mạnh là Việt Nam bắt buộc phải xây dựng được hạ tầng truy xuất đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế này. Chỉ khi hệ thống của Việt Nam "nói cùng một ngôn ngữ" với hệ thống của thế giới, hàng hóa Việt mới có thể vượt qua các hàng rào kỹ thuật phi thuế quan để mở rộng xuất khẩu và tham gia sâu rộng vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Có thể thấy, thông qua Diễn đàn Tương lai số Việt Nam 2025, vấn đề minh bạch hóa nguồn gốc sản phẩm đã được nâng tầm từ một giải pháp kỹ thuật trở thành một chiến lược cạnh tranh quốc gia. Việc ứng dụng Blockchain một cách bài bản, có quy chuẩn không chỉ giúp bảo vệ thương hiệu Việt mà còn là đòn bẩy thiết thực để kinh tế Việt Nam hội nhập sâu rộng và bền vững trong tương lai số.
