Phát triển hạ tầng Blockchain quốc gia cần nhiều hơn một sandbox

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển hệ sinh thái FinTech, tài sản số và tài sản mã hóa, nhiều chuyên gia cho rằng việc xây dựng hạ tầng blockchain quốc gia cần được tiếp cận theo hướng toàn diện hơn thay vì chỉ dừng ở các cơ chế thử nghiệm pháp lý (sandbox). Nhận định này được đưa ra tại Hội thảo khoa học quốc gia “Công nghệ tài chính với phát triển bền vững” diễn ra ngày 25/5.

Hội thảo do Học viện Ngân hàng phối hợp cùng Viện Tăng trưởng xanh toàn cầu (GGGI) và Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh tổ chức, với sự tham gia của đại diện các cơ quan quản lý, tổ chức tài chính, ngân hàng và doanh nghiệp công nghệ. Nhiều tham luận tập trung vào các chủ đề như tài sản số, tài sản mã hóa, tài chính xanh, trung tâm tài chính quốc tế, ứng dụng AI và blockchain trong lĩnh vực tài chính ngân hàng, cũng như an ninh thông tin và bảo mật dữ liệu.

Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Bùi Hữu Toàn, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Ngân hàng, cho biết hệ sinh thái FinTech tại Việt Nam đã tăng trưởng nhanh trong gần hai thập kỷ qua. Nếu năm 2008 chỉ có 9 công ty trung gian thanh toán đầu tiên xuất hiện, thì đến nay thị trường đã có gần 300 doanh nghiệp hoạt động trong nhiều lĩnh vực khác nhau.

Theo ông Toàn, sự phát triển của FinTech ngày càng gắn liền với các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, dữ liệu lớn và regtech, qua đó làm thay đổi phương thức quản trị, giám sát và vận hành trong ngành tài chính ngân hàng. Tuy nhiên, cùng với cơ hội phát triển là yêu cầu hoàn thiện hành lang pháp lý nhằm bảo đảm tính minh bạch của thị trường, an toàn dữ liệu và bảo vệ người sử dụng.

Đáng chú ý, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 9/9/2025. Theo các chuyên gia, đây được xem là bước đi cho thấy Việt Nam đang từng bước tiếp cận các mô hình tài chính số mới theo hướng thận trọng nhưng có kiểm soát.

Trong phần tham luận về phát triển hạ tầng blockchain, TS. Đỗ Văn Thuật, Chuyên gia Công nghệ thuộc Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA), đồng thời là Giám đốc Giải pháp và Kiến trúc Blockchain tại Công ty 1Matrix, cho rằng sandbox chỉ là điều kiện cần trong giai đoạn đầu. Theo ông, để hình thành một ngành công nghiệp blockchain đủ năng lực cạnh tranh, Việt Nam cần nhiều hơn một cơ chế thử nghiệm pháp lý.

Ông nhận định Nhà nước cần đóng vai trò “khách hàng đầu tiên” đối với các doanh nghiệp công nghệ blockchain trong nước thông qua việc tạo ra các đơn đặt hàng công nghệ cho khu vực công. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp có cơ hội triển khai sản phẩm trong môi trường thực tế mà còn tạo điều kiện hoàn thiện công nghệ, mở rộng quy mô và hình thành hệ sinh thái công nghệ nội địa.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia cũng đề xuất cần có cơ chế tái cấp vốn hoặc các chính sách hỗ trợ tài chính dài hạn để doanh nghiệp tiếp tục đầu tư nghiên cứu và phát triển. Theo ông, blockchain là lĩnh vực cần nguồn lực lớn, thời gian đầu tư dài và khó phát triển nếu thiếu sự đồng hành từ phía Nhà nước.

Ở góc độ quản lý, ông Tô Trần Hòa, Phó Trưởng ban thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa thuộc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho rằng cùng với cơ hội phát triển của thị trường tài sản số, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến cấp phép, giám sát và phòng chống rửa tiền nhằm bảo đảm an toàn cho thị trường.

Trong tham luận về phát triển sàn giao dịch tài sản số tại Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam, đại diện cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng cơ chế quản trị rủi ro và giám sát phù hợp đối với các hoạt động phát hành, giao dịch và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Một nội dung đáng chú ý khác tại hội thảo là vai trò của AI, blockchain và dữ liệu số trong hệ sinh thái tài chính tương lai. Theo các chuyên gia, các công nghệ này có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả xử lý dữ liệu, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính và cải thiện năng lực quản trị rủi ro. Tuy nhiên, đi cùng với đó là các thách thức liên quan đến quyền riêng tư dữ liệu, an ninh mạng và độ tin cậy của hệ thống.

Ở góc độ phát triển trung tâm tài chính quốc tế, PGS.TS. Đặng Tùng Lâm, Phó Giám đốc phụ trách Ban Chiến lược và Tổng hợp thuộc Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng, cho rằng blockchain, AI và Green Fintech có thể trở thành những công cụ quan trọng để kết nối dòng vốn quốc tế với các dự án phát triển bền vững trong nước.

Theo định hướng được công bố, Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng hướng tới mô hình gắn với đổi mới sáng tạo, tài chính xanh, tài chính số và các giải pháp tài trợ chuỗi cung ứng thế hệ mới.

Trong khi đó, đại diện MSB cho rằng quá trình phát triển FinTech quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về an ninh thông tin và bảo mật dữ liệu cá nhân. Theo các chuyên gia, niềm tin của người dùng và sự an toàn của hệ thống sẽ là yếu tố nền tảng quyết định khả năng phát triển bền vững của tài chính số trong thời gian tới.