Iran đang cân nhắc triển khai cơ chế thu phí đối với các tàu di chuyển qua Eo biển Hormuz, trong đó phương thức thanh toán được đề xuất là bằng Bitcoin, giữa bối cảnh các lệnh trừng phạt quốc tế vẫn gây nhiều hạn chế lên nền kinh tế nước này.
Chia sẻ với Financial Times ngày 8 tháng 4, ông Hamid Hosseini, đại diện Hiệp hội Xuất khẩu Sản phẩm Dầu mỏ, Khí đốt và Hóa dầu Iran, cho biết mức phí dự kiến là 1 USD cho mỗi thùng dầu mà tàu vận chuyển khi đi qua tuyến hàng hải trọng yếu này.
Theo ông Hosseini, các tàu sẽ phải gửi thông tin hàng hóa qua email để phía Iran kiểm tra trước. Sau khi hoàn tất khâu xác minh, chủ tàu chỉ có một khoảng thời gian rất ngắn để thực hiện thanh toán bằng Bitcoin. Việc sử dụng tiền điện tử được cho là nhằm giảm thiểu nguy cơ bị truy vết hoặc phong tỏa tài sản trong bối cảnh Iran đang chịu nhiều biện pháp trừng phạt.
Phía Iran khẳng định quy trình này không chỉ nhằm mục đích thu phí mà còn phục vụ kiểm soát an ninh, đặc biệt là ngăn chặn việc vận chuyển vũ khí trái phép qua khu vực. Đại diện này nhấn mạnh mọi loại hàng hóa vẫn có thể lưu thông, song việc kiểm tra sẽ khiến thời gian qua lại kéo dài hơn.
Đánh giá về mức phí, The Hill nhận định con số 1 USD mỗi thùng dầu là không đáng kể so với giá trị thực tế của hàng hóa. Tuy nhiên, theo The Wall Street Journal, Iran đồng thời đang tính đến phương án hạn chế lưu lượng tàu qua eo biển, chỉ khoảng 12 chuyến mỗi ngày, điều có thể ảnh hưởng đáng kể tới chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.
Động thái này diễn ra trong thời gian một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Iran và Mỹ đang được duy trì. Cùng ngày 8-4, cựu Tổng thống Donald Trump cho biết ông đang xem xét khả năng hợp tác với Iran theo mô hình “liên doanh” để vận hành hệ thống thu phí tại Hormuz.
Tuy vậy, ý tưởng này đang gặp phải sự phản đối từ phía các doanh nghiệp năng lượng Mỹ. Theo Politico, lãnh đạo nhiều tập đoàn dầu khí đã liên hệ với Nhà Trắng, Ngoại trưởng Marco Rubio và Phó Tổng thống J. D. Vance để bày tỏ quan ngại.
Các doanh nghiệp cho rằng nếu chấp thuận đề xuất này, chi phí cho mỗi chuyến hàng có thể tăng thêm khoảng 2,5 triệu USD do phát sinh phí quá cảnh và bảo hiểm, và cuối cùng người tiêu dùng sẽ là bên chịu tác động.
Ngoài yếu tố chi phí, rủi ro pháp lý cũng được nhắc đến khi việc thanh toán cho Iran có thể vi phạm các lệnh trừng phạt hiện hành. Một số ý kiến cảnh báo rằng nếu tiền lệ này được thiết lập, các quốc gia như Singapore hay Thổ Nhĩ Kỳ hoàn toàn có thể áp dụng mô hình tương tự tại các tuyến hàng hải quan trọng như Eo biển Malacca hoặc Eo biển Bosporus.
Trong bối cảnh đó, đề xuất thu phí bằng Bitcoin tại eo biển Hormuz không chỉ dừng lại ở vấn đề kinh tế mà còn phản ánh những biến chuyển phức tạp trong môi trường thương mại và địa chính trị toàn cầu.
