Cơ chế quản lý nghiêm ngặt của cơ quan quản lý thuế
Cơ quan thuế hiện nay đóng vai trò toàn diện trong việc xác định khoản nợ, ban hành lệnh cấm cũng như hủy bỏ lệnh cấm khi nhận thấy sự phù hợp. Mô hình quản lý này tập trung toàn bộ thẩm quyền vào một đầu mối duy nhất nhằm tối ưu hóa hiệu quả thu hồi ngân sách công. Trước khi chính thức áp dụng biện pháp hạn chế di chuyển, cơ quan quản lý có nghĩa vụ gửi thông báo trước 30 ngày thông qua hệ thống tài khoản thuế điện tử cá nhân.
Tuy nhiên, quy trình này hiện mang tính chất thủ tục hành chính hành động một chiều hơn là việc đối thoại trực tiếp để đối chiếu số liệu. Thủ tục thông báo đơn thuần chưa thể giải đáp ngay lập tức các thắc mắc cốt lõi về việc liệu số liệu áp thuế đã hoàn toàn chính xác hay chưa, hoặc cá nhân bị áp dụng biện pháp có thực sự là đối tượng chịu trách nhiệm pháp lý cao nhất đối với khoản nợ đó hay không.
Biện pháp quản lý nghiêm khắc này đang tác động trực tiếp vào hai phương diện chưa hoàn thiện của phần lớn người tham gia thị trường tài sản số tại Việt Nam hiện nay, đó là việc luân chuyển dòng tiền lớn qua tài khoản ngân hàng cá nhân và thói quen ít theo dõi thông tin cập nhật từ các cổng pháp lý chính thống.
Nguy cơ áp thuế từ các giao dịch ngang hàng quy mô lớn
Mặc dù hệ thống pháp luật Việt Nam chưa ban hành khung quy định cụ thể và rõ ràng đối với tài sản mã hóa, mọi hoạt động luân chuyển dòng tiền bằng đồng Việt Nam qua hệ thống ngân hàng thương mại vẫn luôn nằm trong phạm vi giám sát chặt chẽ.
Những cá nhân thường xuyên thực hiện các giao dịch mua bán ngang hàng với khối lượng tài chính lớn có thể bị các thuật toán tự động của ngân hàng và cơ quan thuế phân loại vào nhóm kinh doanh thương mại điện tử hoặc nhóm có thu nhập không rõ nguồn gốc.
Từ các dữ liệu quét tự động này, cơ quan thuế có thể thực hiện phương pháp áp thuế khoán hoặc truy thu thuế kèm theo các khoản phạt chậm nộp dựa trên tổng doanh số dòng tiền dịch chuyển qua tài khoản, thay vì căn cứ vào lợi nhuận thực tế thu được của nhà đầu tư. Khoản phát sinh này sẽ ngay lập tức được ghi nhận thành nợ thuế tồn đọng trên hệ thống quản lý quốc gia và trở thành căn cứ để áp dụng các biện pháp cưỡng chế tiếp theo.
Tình huống bị giữ lại bất ngờ tại cửa khẩu sân bay
Nhiều nhân sự hoạt động trong lĩnh vực công nghệ blockchain bao gồm các nhà sáng lập, kỹ sư phát triển hay chuyên viên truyền thông thường phải ra nước ngoài nhằm tham dự các hội nghị quốc tế quy mô lớn.
Khi cơ quan thuế gửi thông báo về khoản nợ phát sinh vào ứng dụng thuế điện tử cá nhân, nhiều người do tập trung theo dõi biến động thị trường hoặc chủ quan cho rằng bản thân không hoạt động sản xuất kinh doanh truyền thống nên đã bỏ qua việc cài đặt và kiểm tra ứng dụng quản lý.
Sau thời hạn 30 ngày kể từ khi thông báo được phát hành công khai trên hệ thống điện tử, lệnh tạm hoãn xuất cảnh sẽ chính thức có hiệu lực trên toàn hệ thống hải quan.
Người dân thường chỉ nhận ra tình huống nghiêm trọng này khi đang thực hiện thủ tục xuất cảnh tại sân bay để chuẩn bị cho chuyến công tác. Tại thời điểm đó, cá nhân không thể tiến hành giải trình trực tiếp với lực lượng công an cửa khẩu do thẩm quyền xử lý và gỡ bỏ lệnh phạt hoàn toàn thuộc về ngành thuế.
Khó khăn khi chứng minh dòng tiền do thiếu khung pháp lý
Khi rơi vào trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh, quá trình giải trình của người tham gia thị trường tiền mã hóa đối mặt với nhiều trở ngại phức tạp hơn rất nhiều so với các ngành nghề kinh doanh thông thường.
Để chứng minh số dư nợ thuế do cơ quan chức năng tính toán là chưa chính xác, cá nhân phải cung cấp các bằng chứng làm rõ nguồn gốc dòng tiền đến từ hoạt động mua bán tài sản số chứ không phải từ các hoạt động kinh doanh thương mại trốn thuế.
Tuy nhiên, do loại hình tài sản này chưa được luật pháp công nhận là hàng hóa hay tài sản hợp pháp tại Việt Nam, các tài liệu sao kê tài khoản từ các sàn giao dịch quốc tế hay dữ liệu hiển thị trên mạng lưới blockchain thường không được chấp nhận làm căn cứ pháp lý để xem xét giảm trừ nghĩa vụ thuế. Điều này đẩy người nộp thuế vào tình thế vô cùng nan giải trong việc tìm kiếm tiếng nói chung mang tính pháp lý với cơ quan chức năng.
Rủi ro đối với người đại diện các doanh nghiệp khởi nghiệp
Một số dự án công nghệ tại Việt Nam lựa chọn giải pháp thành lập các pháp nhân doanh nghiệp trong nước đứng tên làm đại diện pháp luật để chịu trách nhiệm vận hành kỹ thuật, quản lý truyền thông hoặc hỗ trợ hạ tầng thanh toán.
Trong trường hợp các doanh nghiệp phụ trợ này bị thanh tra và áp các loại thuế như thuế nhà thầu hoặc thuế thu nhập doanh nghiệp ở mức chưa hợp lý, người đứng tên đại diện theo pháp luật sẽ chịu trách nhiệm liên đới trực tiếp và cao nhất.
Lệnh cấm xuất cảnh áp dụng cho người đại diện doanh nghiệp nợ thuế sẽ làm gián đoạn nghiêm trọng các kế hoạch phát triển quan trọng, trực tiếp ảnh hưởng đến việc gặp gỡ đối tác quốc tế, ký kết hợp đồng thương mại hoặc tham gia các vòng gọi vốn nước ngoài của toàn bộ dự án.
Giải pháp chủ động bảo vệ quyền lợi cá nhân
Để hạn chế tối đa các rủi ro pháp lý ngoài ý muốn, các nhà đầu tư và nhân sự công nghệ cần nâng cao ý thức chủ động trong việc quản lý nghĩa vụ thuế cá nhân. Việc tải ứng dụng eTax Mobile, tiến hành đăng ký tài khoản bằng căn cước công dân chính chủ và duy trì tính năng nhận thông báo tự động từ hệ thống là hành động thiết yếu bảo vệ bản thân hiện nay.
Thay vì bị động đối phó khi sự việc đã an bài tại cửa khẩu sân bay, việc kiểm tra trực tuyến thường xuyên sẽ giúp phát hiện sớm các khoản thuế phát sinh từ dòng tiền giao dịch trong quá khứ để kịp thời phối hợp xử lý và hoàn thành nghĩa vụ với cơ quan quản lý.
