Thế nào là ngoại tệ?
Theo pháp luật Việt Nam, đặc biệt là Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11, thì ngoại tệ được xác định là đồng tiền của quốc gia, vùng lãnh thổ khác hoặc đồng tiền chung được sử dụng trong thanh toán quốc tế và khu vực và được sử dụng để thanh toán trong khu vực và quốc tế. Cách hiểu cốt lõi của định nghĩa này nằm ở yếu tố tiền pháp định, tức là đồng tiền phải do cơ quan có thẩm quyền của một quốc gia hoặc vùng lãnh thổ phát hành.
Ví dụ, ở các quốc gia khác như Mỹ, USD là đồng tiền do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ – một tổ chức có thẩm quyền phát hành. Hay như tại Nhật Bản, JPY là đồng tiền do Ngân hàng Trung ương Nhật Bản phát hành. Những đồng tiền này đều thỏa mãn hai yếu tố là được sử dụng trong thanh toán khu vực, quốc tế và được phát hành bởi cơ quan có thẩm quyền.
Trên cơ sở đó, các nghị định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ – ngân hàng đã thiết lập khung phạt rất chi tiết đối với hành vi mua, bán và thanh toán bằng ngoại tệ trái quy định.
Mức xử phạt được phân theo giá trị giao dịch, từ cảnh cáo hoặc phạt tiền ở ngưỡng thấp, cho đến mức cao nhất từ 80 đến 100 triệu đồng khi giao dịch ngoại tệ có giá trị từ 100.000 USD trở lên. Ngoài tiền phạt, người vi phạm còn có thể bị tịch thu ngoại tệ liên quan đến hành vi vi phạm. Đây là khung pháp lý nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động ngoại hối, bảo vệ vai trò độc tôn của VND trong thanh toán nội địa.
Đọc thêm: Việt Nam lọt Top 4 quốc gia có tỷ lệ sở hữu tiền điện tử cao nhất thế giới
Stablecoin như USDT và USDC có phải là ngoại tệ?
Trong bối cảnh thị trường tài sản số phát triển mạnh, câu hỏi đặt ra là liệu các stablecoin phổ biến như USDT hay USDC có được coi là ngoại tệ để áp dụng các mức phạt nói trên hay không. Theo Luật Công nghiệp công nghệ số số 71/2025/QH15, quy định về tài sản mã hóa, thì stablecoin là các loại tài sản được mã hóa gắn với giá trị một đồng tiền pháp định cụ thể, chỉ là một dạng tài sản tổng hợp trên blockchain. Do đó, stablecoin như USDT và USDC chỉ dừng lại ở dạng tài sản số và hiện tại không được xem là ngoại tệ.
Một phần nguyên nhân đến từ việc khung pháp lý đối với stablecoin vẫn đang trong quá trình nghiên cứu, phát triển, nên pháp luật hiện hành chưa quy định rõ stablecoin có phải là ngoại tệ hay không. Dù được neo giá theo đồng USD, USDT và USDC nhưng hai stablecoin này lại không phải là tiền pháp định của bất kỳ quốc gia nào, do không được dùng trong thanh toán chính thức tại khu vực và cũng không do cơ quan nhà nước hay ngân hàng trung ương phát hành.
Cụ thể, USDT được phát hành bởi Tether, còn USDC do Circle phát hành. Cả hai đều là tài sản số do doanh nghiệp tư nhân phát hành, tồn tại trên nền tảng blockchain và được thiết kế để duy trì giá trị ổn định theo đồng USD. Chính đặc điểm này khiến hai đồng tiền số không đáp ứng tiêu chí “đồng tiền của quốc gia/vùng lãnh thổ khác” theo Pháp lệnh Ngoại hối số 28/2005/PL-UBTVQH11. Vì vậy, USDT và USDC hiện tại không được xếp vào nhóm ngoại tệ và các quy định xử phạt mua bán ngoại tệ trái phép tạm thời không áp dụng trực tiếp cho các stablecoin này.
Tuy nhiên, việc không phải là ngoại tệ cũng không đồng nghĩa với việc USDT hay USDC được tự do sử dụng trong mọi trường hợp. Pháp luật Việt Nam hiện không công nhận stablecoin là phương tiện thanh toán hợp pháp, nên việc sử dụng chúng để thanh toán hàng hóa, dịch vụ vẫn có thể phát sinh rủi ro pháp lý theo các quy định khác, dù không bị xử phạt theo khung ngoại tệ.
Tác động đối với giao dịch OTC stablecoin tại Việt Nam
Việc làm rõ rằng USDT và USDC không phải là ngoại tệ giúp giải tỏa một phần lo ngại trong cộng đồng giao dịch OTC tại Việt Nam, đặc biệt là nỗi sợ bị áp mức phạt lên tới 100 triệu đồng như trong các vụ mua bán USD trái phép. Thông tin này giúp thị trường nhận diện đúng ranh giới pháp lý giữa ngoại tệ và tài sản số, tránh việc áp dụng nhầm khung xử phạt.
Dù vậy, giao dịch OTC stablecoin vẫn nằm trong một “vùng xám” pháp lý nhất định. Rủi ro không còn nằm ở việc bị coi là mua bán ngoại tệ, mà chuyển sang cách thức sử dụng stablecoin trong thực tế. Về dài hạn, câu chuyện USDT và USDC cho thấy nhu cầu cấp thiết về một khung pháp lý riêng cho tài sản số và stablecoin tại Việt Nam. Khi chưa có quy định chuyên biệt, thị trường OTC vẫn sẽ tiếp tục vận hành trong trạng thái dè dặt, dựa nhiều vào cách hiểu và áp dụng pháp luật hiện hành.
Việc hiểu đúng rằng stablecoin không phải ngoại tệ giúp tránh rủi ro bị xử phạt sai khung, nhưng không loại trừ trách nhiệm pháp lý nếu việc giao dịch hay sử dụng stablecoin vi phạm các quy định khác của pháp luật Việt Nam.
