Quý III/2025 chứng kiến một mùa “bội thu” của ngành chứng khoán Việt Nam khi nhiều công ty chứng khoán ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh, nổi bật là mảng tự doanh - nơi tạo ra phần lớn lợi nhuận cho các đơn vị như VIX, SHS.
Sự sôi động trở lại của thị trường khi VN-Index bứt phá mạnh từ dưới mốc 1.100 điểm, cùng với thanh khoản dồi dào, đã giúp các doanh nghiệp tận dụng cơ hội đầu tư, đồng thời lan tỏa “cơn sốt tự doanh” ra ngoài biên giới của khối chứng khoán chuyên nghiệp.
Theo thống kê 20 báo cáo tài chính quý III/2025, tổng giá trị tài sản tự doanh của các công ty chứng khoán đạt 269.224 tỷ đồng, tăng gần 28% so với đầu năm. Cấu phần chính vẫn là tài sản tài chính ghi nhận qua lãi/lỗ (FVTPL) chiếm 69,4% và chứng khoán nắm giữ đến ngày đáo hạn (HTM) chiếm 21,8% - lần lượt tăng gần 20% và 50%.
Dù VIX là gương mặt tiêu biểu với tỷ trọng đầu tư cổ phiếu cao nhất trên tổng tài sản, phần lớn các “ông lớn” chứng khoán khác như SSI, VND, HSC vẫn giữ thái độ thận trọng, duy trì quy mô tự doanh trong giới hạn kiểm soát rủi ro.
Điều đáng chú ý là không chỉ khối công ty chứng khoán, nhiều doanh nghiệp niêm yết ngoài ngành và các ngân hàng thương mại cũng ghi nhận nguồn thu đột biến từ hoạt động chứng khoán kinh doanh.
Tại khối ngân hàng, Vietcombank báo lãi 106,4 tỷ đồng từ đầu tư chứng khoán, gấp 2,9 lần so với cùng kỳ 2024; VietinBank đạt 216 tỷ đồng, tăng hơn 10 lần; VPBank ghi nhận 1.287 tỷ đồng, vượt xa mức 117 tỷ đồng cùng kỳ. Sự cải thiện này phần lớn đến từ diễn biến tích cực của thị trường và lợi nhuận đánh giá lại danh mục nắm giữ.
Ngoài nhóm ngân hàng, CTCP Nhà Đà Nẵng (NDN) là ví dụ tiêu biểu cho xu hướng “tay ngang” đầu tư chứng khoán. Doanh nghiệp này ghi nhận lợi nhuận sau thuế gần 71 tỷ đồng, gấp 36 lần cùng kỳ, nhờ lợi nhuận tài chính tăng mạnh khi danh mục đầu tư chứng khoán đạt giá trị hợp lý 651 tỷ đồng, cao hơn 32% giá gốc, lãi tạm tính 159 tỷ đồng.
Trong danh mục này, Nhà Đà Nẵng nắm HPG (95,4 tỷ đồng), VHM (92,7 tỷ) và VCG (44,1 tỷ) - ba mã chiếm tới 47,2% tổng đầu tư. Từ năm 2021, khi không còn nguồn thu từ bất động sản, NDN đã dịch chuyển sang đầu tư chứng khoán như một bước đi mang lại hiệu quả ngắn hạn trong bối cảnh thị trường địa ốc trầm lắng.
Tương tự, Petrosetco (PET) cũng ghi nhận khoản đầu tư gốc và lợi nhuận từ danh mục chứng khoán kinh doanh tăng mạnh trong quý III và 9 tháng năm 2025, cho thấy xu hướng đa dạng hóa nguồn thu sang thị trường vốn đang lan rộng trong các doanh nghiệp niêm yết.
Bức tranh trên phản ánh một thực tế hai mặt của thị trường vốn hiện nay. Một mặt, lợi nhuận tự doanh và đầu tư chứng khoán kinh doanh cho thấy sức hấp dẫn của thị trường cổ phiếu, nơi dòng vốn được luân chuyển linh hoạt và mang lại hiệu quả tức thời. Sự tham gia của cả khối ngân hàng và doanh nghiệp sản xuất - thương mại vào kênh này phần nào phản ánh niềm tin ngắn hạn vào đà phục hồi của thị trường chứng khoán Việt Nam.
Tuy nhiên, việc gia tăng tỷ trọng lợi nhuận từ đầu tư tài chính cũng bộc lộ rủi ro về tính bền vững. Với các doanh nghiệp ngoài ngành, sự phụ thuộc quá lớn vào biến động thị trường chứng khoán có thể làm sai lệch bản chất hoạt động kinh doanh cốt lõi, đặc biệt khi thị trường đảo chiều. Đối với các công ty chứng khoán, mảng tự doanh dù đóng góp lớn vào lợi nhuận, song phụ thuộc mạnh vào diễn biến VN-Index khiến lợi nhuận dễ biến động theo chu kỳ.
Tổng thể, quý III/2025 khẳng định sức nóng của dòng tiền đầu tư tài chính, nhưng cũng gióng lên hồi chuông cảnh báo: Lợi nhuận cao từ tự doanh chỉ thật sự bền vững khi được đi kèm chiến lược quản trị rủi ro và cân đối nguồn vốn hợp lý. Đây là "key" quan trọng được nhiều nhà đầu tư chú ý trước khi xuống tiền.
