Từ năm 2026, hình thức thuế khoán sẽ chính thức chấm dứt, thay thế bằng cơ chế kê khai thuế theo doanh thu và quy mô hoạt động. Sự thay đổi này được kỳ vọng giúp quản lý thuế minh bạch hơn, tạo môi trường cạnh tranh công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp.
Theo quy định mới, hộ, cá nhân kinh doanh sẽ được chia thành ba nhóm để tính thuế:
Nhóm 1: Doanh thu từ 200 triệu đồng/năm trở xuống được miễn thuế;
Nhóm 2: Doanh thu trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng/năm áp dụng mức thuế từ 1 – 5% tùy ngành nghề;
Nhóm 3: Doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm phải áp dụng phương pháp khấu trừ thuế giá trị gia tăng, với thuế thu nhập cá nhân 17% trên tổng lợi nhuận.
Tuy nhiên, nhiều tiểu thương cho rằng ngưỡng doanh thu 200 triệu đồng/năm là quá thấp và không còn phù hợp với thực tế.
Không chỉ thực tế phản ánh của các tiểu thương, nhiều chuyên gia cũng nhận định, mức doanh thu miễn thuế hiện nay cần được nâng lên để phản ánh đúng thực tế thu nhập của hộ kinh doanh và tạo điều kiện phát triển minh bạch, bền vững hơn.
Tại Tọa đàm "Thay đổi mô hình quản lý thuế - Hộ kinh doanh cần lưu ý gì?" diễn ra mới đây, bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam chia sẻ: "Mức ngưỡng doanh thu miễn thuế hiện nay cần nâng lên. Bởi khi chúng ta đưa ra mức này trước đây, thực chất chúng ta chưa nắm rõ doanh thu thực của hộ, cá nhân kinh doanh. Nói đúng hơn là nhiều hộ, cá nhân kinh doanh đang che giấu doanh thu khá nhiều".
Bà Cúc thông tin, 44% số hộ hiện nay có doanh thu kê khai 200 triệu đồng/năm trở xuống nên được miễn thuế. "Nhưng tôi không đồng tình với cách nhìn này, vì doanh thu họ kê khai là doanh thu khoán, chưa điều chỉnh, còn doanh thu thực rất khác", bà Cúc nhận định
Dẫn chứng, bà Cúc chỉ ra, chúng ta lấy 200 triệu chia cho 360 ngày, tức chưa đến 600.000 đồng/ngày. Một bát phở hiện nay 40.000 -50.000 đồng, tức một quán phở chỉ cần bán 15 bát/ngày là vượt mức 200 triệu/năm. Không ai mở quán mà bán chỉ 15-20 bát/ngày. Rõ ràng mức 200 triệu đã lạc hậu, do thói quen cố tình khai thấp để được miễn. Và điều này dẫn đến thực tế ngưỡng này không còn phù hợp với tình hình kinh tế hiện tại.
"Nếu đẩy doanh thu thực lên, không phải chỉ có chuyện bán hàng online một ngày 17 tiếng được 120 tỷ đồng đâu. Tôi đang đề cập đến những hộ bán chè xanh, bán quả sấu, bán xôi… thì có thể hợp lý, nhưng nhiều cửa hàng, sạp nhỏ bán mì, miến, hàng khô… thì mức 200 triệu đồng hoàn toàn không phản ánh đúng thực tế.
Một phép đối chiếu khác là mức giảm trừ gia cảnh của thuế thu nhập cá nhân. Hiện Quốc hội đã thông qua nghị quyết điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh: người nộp thuế được giảm 15,5 triệu đồng/tháng, mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng. Nếu có hai người phụ thuộc thì mức giảm trừ đã là 12,4 triệu, cộng với 15,5 triệu là hơn 30 triệu/tháng. Như vậy, rõ ràng có sự bất cập", bà Cúc phân tích.
Bà cũng bày mong muốn làm sao cho mọi thứ minh bạch. Điều đầu tiên là các hộ phải đưa doanh thu thực lên, không phải doanh thu đã bị dìm xuống. Vừa rồi, tại Hà Nội đã khởi tố một vụ khai thuế: kê khai 155 triệu đồng nhưng doanh thu thực là 100 tỷ đồng. Ở Vũng Tàu, có 2 trường hợp không khai thuế đồng nào dù doanh thu hàng trăm tỷ. Vì vậy, bà Cúc đề xuất, phải đẩy doanh thu thực lên thì mới điều chỉnh mức miễn thuế cho hợp lý.
Trước đây trong nhiều hội thảo, cơ quan soạn thảo đề nghị nâng lên mức doanh thu miễn thuế lên 400-500 triệu. Cá nhân bà Cúc cho rằng "tối thiểu phải 500 triệu, tốt nhất là 1 tỷ".
"Cơ sở đề xuất là, lấy 1 tỷ doanh thu, lợi nhuận bình quân khoảng 16%, tức còn 160 triệu/năm, tương đương 13,3 triệu đồng/tháng. Nếu so với người làm công hưởng lương, vốn đang được giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng, thì mức này là tương xứng. Như vậy nếu để ngưỡng 1 tỷ sẽ hợp lý và tương xứng", Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam đề xuất.
Không chỉ bà Cúc, mà tại nhiều hội thảo, phiên thảo luận bàn về thuế khoán hộ kinh doanh, nhiều chuyên gia cũng đồng tình rằng, việc nâng ngưỡng miễn thuế có thể giúp hộ kinh doanh bớt gánh nặng thuế, đồng thời tạo động lực phát triển và giúp cơ quan quản lý tập trung nguồn lực vào các hộ có quy mô lớn hơn.
Tại phiên thảo luận tổ về Luật Quản lý thuế, Thuế thu nhập cá nhân sửa đổi diễn ra gần đây, PGS Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng nên tính toán lại ngưỡng chịu thuế 200 triệu đồng với hộ kinh doanh. Bởi doanh thu 200 triệu đồng sau khi khấu trừ các khoản chi phí, thu nhập của cá nhân, hộ kinh doanh "sẽ chẳng còn bao", theo ông Ngân.
Đại biểu này nói nếu so sánh với mức giảm trừ gia cảnh mới được nâng lên 15,5 triệu đồng mỗi tháng, tương ứng khoảng 280 triệu một năm, ngưỡng chịu thuế 200 triệu của hộ kinh doanh chưa tương thích.
Còn GS Hoàng Văn Cường cũng đánh giá ngưỡng nộp thuế với doanh thu từ 200 triệu đồng là chưa công bằng. Theo nguyên Phó hiệu trưởng Đại học Kinh tế quốc dân, thuế thu nhập áp với phần lãi, không phải doanh thu.
Ông Cường ví dụ một người bán 200 hộp sữa có doanh thu 200 triệu đồng, thu nhập có thể chỉ được 10 triệu đồng vẫn phải nộp thuế với quy định mới. Vì vậy, ông đề nghị ngưỡng thu thuế 200 triệu đồng áp dụng với thu nhập.
Với những thực tế ấy, bà Nguyễn Thị Cúc chỉ ra rằng, điều cần thiết bây giờ là phải đưa ra một mức đủ để khuyến khích hộ kinh doanh khai đúng doanh thu thực. Nếu không khai đúng, cơ quan thuế phải có biện pháp xử lý nghiêm, vì việc che giấu doanh thu sẽ tạo ra môi trường kinh doanh không lành mạnh, không bền vững.
Tính tới cuối 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ, cá nhân kinh doanh. Số hộ kinh doanh đang hoạt động ổn định (hộ khoán và kê khai) là 2,2 triệu. Số hộ có doanh thu trên ngưỡng phải nộp thuế - đang áp dụng mức 100 triệu một năm - là 1,3 triệu hộ, chiếm 59% tổng số hộ.
