Việc tham gia giao dịch tài sản số theo hình thức ngang hàng (P2P) đang đặt người dân trước những rủi ro pháp lý nghiêm trọng, bao gồm khả năng vô tình tiếp tay cho hoạt động rửa tiền hay trốn thuế. Đây là cảnh báo trọng tâm được các chuyên gia đưa ra tại hội thảo chuyên đề về Blockchain và tài chính số vừa diễn ra tại Đà Nẵng, đặc biệt trong bối cảnh hành lang pháp lý mới đã chính thức có hiệu lực từ đầu năm 2026.
Ngày 10/1/2026, Trường Đại học Duy Tân đã phối hợp cùng các đơn vị như Dragon Lab, Công ty Cổ phần AlphaTrue Solutions, Tập đoàn Tether và nền tảng blockchain Layer 1 Plasma tổ chức hội thảo với chủ đề "Blockchain: Từ nền tảng công nghệ đến ứng dụng trong tài chính số". Sự kiện thu hút sự quan tâm lớn từ giới chuyên môn khi đi sâu phân tích những tác động của Luật Công nghiệp Công nghệ số đối với thị trường tài chính Việt Nam.
Cạm bẫy pháp lý từ giao dịch ngang hàng (P2P)
Tâm điểm của hội thảo xoay quanh những phân tích sắc bén về rủi ro pháp lý trong các giao dịch tài sản mã hóa, đặc biệt là hình thức giao dịch ngang hàng (P2P) vốn đang rất phổ biến tại Việt Nam. Ông Trần Huyền Dinh, Chủ nhiệm Ủy ban Ứng dụng Fintech (VBA) kiêm Giám đốc dự án Basal Pay thuộc AlphaTrue Solutions, đã đưa ra những cảnh báo thẳng thắn về vấn đề này.
Theo ông Dinh, kể từ khi Luật Công nghiệp Công nghệ số chính thức có hiệu lực vào ngày 01/01/2026, hành lang pháp lý đối với tài sản số đã trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết. Những người tham gia giao dịch theo phương thức P2P truyền thống đang đối mặt với nhiều nguy cơ tiềm ẩn. Cụ thể, người dùng có thể vô tình trở thành một mắt xích trong các đường dây rửa tiền, trốn thuế hoặc thậm chí là tài trợ cho các hành vi phạm pháp mà bản thân không hề hay biết.
Hệ lụy của việc thiếu hiểu biết này là vô cùng nghiêm trọng. Ông Dinh nhấn mạnh rằng người tham gia có nguy cơ cao bị cơ quan chức năng phong tỏa tài khoản ngân hàng, thực hiện các biện pháp truy thu thuế và nặng nề nhất là khả năng bị truy cứu trách nhiệm hình sự dù không có chủ ý phạm tội ban đầu.
Áp lực từ dòng vốn 220 tỷ USD và yêu cầu minh bạch hóa
Để làm rõ hơn về quy mô và tính cấp thiết của vấn đề, chuyên gia đã dẫn chứng các số liệu từ Global Crypto Adoption Index do Chainalysis công bố. Việt Nam trong nhiều năm liền luôn nằm trong nhóm các quốc gia có mức độ tiếp cận tài sản mã hóa hàng đầu thế giới. Đáng chú ý, tổng giá trị dòng vốn tài sản mã hóa chảy vào thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2023–2024 ước tính đạt con số khổng lồ, lên tới gần 220 tỷ USD.
Quy mô dòng vốn lớn cùng tốc độ luân chuyển nhanh chóng khiến thị trường tài sản mã hóa trở thành "mảnh đất màu mỡ" cho tội phạm rửa tiền và gian lận nếu thiếu đi các cơ chế quản lý phù hợp. Chính vì vậy, việc tái cấu trúc thị trường theo hướng minh bạch là yêu cầu bắt buộc. Ông Trần Huyền Dinh cho rằng, hệ thống giao dịch cần được tích hợp đầy đủ các quy chuẩn về phòng, chống rửa tiền và chống tài trợ khủng bố (AML/CFT) ngay từ khâu thiết kế.
Cách tiếp cận này không chỉ phù hợp với xu hướng quản lý quốc tế mà còn là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn tài chính quốc gia, nhất là khi Việt Nam vẫn đang nỗ lực để thoát khỏi "Danh sách xám" của Lực lượng Đặc nhiệm Tài chính (FATF).
Chuyển dịch từ thử nghiệm sang hạ tầng tài chính bền vững
Bên cạnh các cảnh báo về rủi ro, hội thảo cũng mang đến những góc nhìn tích cực về tương lai của công nghệ blockchain. Bà Lê Vũ Hương Quỳnh, Giám đốc khu vực châu Á – Thái Bình Dương của Tether, nhận định rằng blockchain đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ vai trò một công nghệ mới nổi sang vị thế của một hạ tầng thiết yếu cho thanh toán và chuyển giao giá trị, đặc biệt trong các giao dịch xuyên biên giới. Bà Quỳnh khẳng định, khi đã đảm nhận vai trò hạ tầng, blockchain cần được đặt trong một khuôn khổ giám sát chặt chẽ để đảm bảo tính bền vững và an toàn cho toàn hệ thống.
Đồng quan điểm về tầm quan trọng của việc chuẩn hóa nền tảng, PGS.TS Nguyễn Gia Như, Hiệu trưởng Trường Khoa học Máy tính và Trí tuệ Nhân tạo (Đại học Duy Tân), cho rằng blockchain đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm để trở thành thành tố quan trọng của nền kinh tế số. Theo ông, việc đưa các nội dung về blockchain, dữ liệu phân tán và tài chính số vào chương trình đào tạo đại học là bước đi chiến lược. Điều này không chỉ giúp chuẩn bị nguồn nhân lực chất lượng cao mà còn tăng cường sự kết nối thực chất giữa nghiên cứu hàn lâm và nhu cầu triển khai thực tế tại các doanh nghiệp.
Tín hiệu tích cực từ cơ chế thử nghiệm tại Đà Nẵng
Trong bối cảnh Luật Công nghiệp Công nghệ số đã đi vào thực tiễn, Việt Nam cũng đang ghi nhận những bước tiến cụ thể trong việc quản lý tài sản số thông qua cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox). Hiện tại, thành phố Đà Nẵng đang tiên phong với hai mô hình được cơ quan quản lý cấp phép chính thức.
Đầu tiên là giải pháp MIMO, được cấp phép số 1724/GP-SKHCN vào ngày 18/12/2025 bởi Sở Khoa học và Công nghệ TP. Đà Nẵng. Đây là mô hình cho phép chuyển đổi tài sản mã hoá (USDT) sang tiền pháp định (VND) và ngược lại theo cơ chế không lưu ký (non-custodial), đảm bảo quyền kiểm soát tài sản thuộc về người dùng.
Mô hình thứ hai là ứng dụng Basal Pay, được cấp phép thử nghiệm theo Giấy phép số 514/GP-SKHCN ngày 29/08/2025. Ứng dụng này cung cấp giải pháp chuyển đổi trực tiếp giữa tài sản mã hóa và tiền pháp định, tuân thủ các quy định giám sát của cơ quan chức năng. Sự xuất hiện của các mô hình sandbox này được kỳ vọng sẽ tạo ra những kênh giao dịch an toàn, hợp pháp, giúp người dân tránh xa các rủi ro pháp lý từ thị trường "chợ đen" hay các giao dịch P2P trôi nổi.
