Hội nghị Thượng đỉnh An ninh mạng Việt Nam năm 2026 vừa qua đã chứng kiến nhiều cuộc thảo luận sôi nổi về tương lai của ngành bảo mật công nghệ. Tại sự kiện quy mô này, các chuyên gia an ninh mạng hàng đầu đã đưa ra những phân tích sâu sắc về một rủi ro mang tính hệ thống đối với nền kinh tế số toàn cầu.
Trong đó, lời cảnh báo từ người đứng đầu đơn vị công nghệ VinCSS về một cột mốc mang tên ngày Q đang thu hút sự chú ý đặc biệt từ giới đầu tư tài chính. Đây được xem là thời điểm mà công nghệ siêu máy tính mới có thể bẻ gãy các rào cản mật mã kiên cố nhất hiện nay.
Khái niệm về ngày Q và mối đe dọa đối với công nghệ bảo mật
Để hình dung một cách đơn giản, ngày Q chính là thời điểm các siêu máy tính lượng tử đạt đến quy mô ổn định để giải quyết những phép toán phức tạp chỉ trong vài giây. Đây là những bài toán mà các hệ thống máy tính mạnh nhất thế giới hiện nay phải mất hàng tỷ năm mới tìm ra đáp án. Sự xuất hiện của công nghệ này đang đe dọa trực tiếp đến sự sinh tồn của toàn bộ thị trường tài sản số có giá trị lên tới hơn 1.500 tỷ USD.
Tại phiên thảo luận, ông Đỗ Ngọc Duy Trác là Tổng giám đốc kiêm Nhà sáng lập VinCSS đã nhấn mạnh rằng ngày Q không còn nằm trong phim viễn tưởng mà thực tế đang đến rất gần. Với kinh nghiệm ba mươi năm hoạt động trong ngành an toàn thông tin, chuyên gia này thừa nhận công nghệ lượng tử là yếu tố duy nhất khiến ông cảm thấy lo ngại sâu sắc ở thời điểm hiện tại. Sự lo lắng này hoàn toàn có cơ sở khi nhìn vào bản chất nền tảng bảo mật của các đồng tiền mã hóa phổ biến như Bitcoin.
Lý do hệ thống mã hóa toàn cầu rơi vào tình trạng nguy hiểm
Sức mạnh cốt lõi và niềm tin của giới đầu tư vào Bitcoin từ trước đến nay dựa trên hệ thống mã hóa bất đối xứng. Hệ thống này sử dụng thuật toán để tạo ra mã công khai từ mã cá nhân theo một chiều duy nhất. Về mặt lý thuyết truyền thống, không một ai có thể tính toán ngược lại để tìm ra mã cá nhân nhằm chiếm đoạt tài sản của người dùng.
Tuy nhiên, các thuật toán chạy trên nền tảng máy tính lượng tử có khả năng xử lý bài toán đảo ngược này một cách vô cùng dễ dàng. Khi máy tính lượng tử giải mã thành công mã cá nhân từ mã công khai thì toàn bộ tài sản trong ví của người dùng sẽ đối mặt với nguy cơ biến mất mà không để lại dấu vết. Người đứng đầu VinCSS đưa ra nhận định rằng các thuật toán chữ ký số hiện tại của hệ thống Bitcoin đang ở mức báo động đỏ do hoàn toàn thiếu năng lực kháng lượng tử.
Chiến thuật âm thầm từ các tổ chức tin tặc toàn cầu
Nhiều ý kiến lạc quan thường cho rằng phải mất rất nhiều thập kỷ nữa thì máy tính lượng tử mới có thể hoàn thiện để tấn công vào hệ thống tài chính kỹ thuật số. Dù vậy, các chuyên gia an ninh mạng đã vạch trần một thực tế đáng sợ hơn mang tên chiến thuật thu thập trước và giải mã sau.
Hiện nay, các tổ chức tin tặc tinh vi cùng nhiều đơn vị sở hữu tiềm lực công nghệ lớn đang âm thầm thu thập và lưu trữ một khối lượng khổng lồ dữ liệu đã được mã hóa từ các sổ cái công khai. Họ chấp nhận việc chưa thể đọc được các thông tin này ở thời điểm hiện tại. Khi thời khắc ngày Q chính thức gõ cửa, toàn bộ kho dữ liệu tích lũy đó sẽ được đưa vào máy tính lượng tử để tiến hành giải mã hàng loạt.
Đối với mạng lưới Bitcoin, toàn bộ lịch sử giao dịch trên sổ cái được phơi bày hoàn toàn công khai. Nếu một địa chỉ ví từng thực hiện việc chuyển nhận tiền, mã công khai của chiếc ví đó đã bị lộ trên mạng lưới.
Các dữ liệu phân tích ước tính có đến hơn một phần ba số lượng Bitcoin hiện tại đang nằm trong các ví có mã công khai bị lộ, bao gồm cả những tài khoản lớn từ thời kỳ sơ khai của mạng lưới. Việc chậm trễ trong tiến trình nâng cấp bảo mật đồng nghĩa với việc tự dâng nộp hàng trăm tỷ USD cho các thế lực sở hữu công nghệ lượng tử trong tương lai.
Cuộc đua công nghệ trước cột mốc năm 2030
Cuộc đua thương mại hóa công nghệ lượng tử trên thế giới đang diễn ra với tốc độ nhanh chóng ngoài dự kiến. Các tập đoàn công nghệ lớn như IBM liên tục công bố lộ trình phát triển mạnh mẽ nhằm hướng tới các hệ thống có khả năng sửa lỗi vượt trội trước năm 2030.
Dưới góc nhìn của các nhà phân tích, cuộc cách mạng lượng tử không diễn ra đơn độc mà luôn gắn liền với trí tuệ nhân tạo cùng ngành công nghiệp bán dẫn. Sự kết hợp mang tính cộng hưởng này đẩy nhanh tiến trình đạt tới ngày Q sớm hơn mọi dự báo trước đây.
Thực tế này buộc các cơ quan an ninh quốc tế phải liên tục thúc đẩy việc chuẩn hóa các thuật toán mật mã hậu lượng tử để phòng thủ từ sớm. Thời hạn để các hệ thống công nghệ toàn cầu chuyển đổi sang trạng thái an toàn lượng tử được dự báo chỉ còn gói gọn trong vòng bốn đến năm năm tới.
Những rào cản lớn trong việc nâng cấp mạng lưới phi tập trung
Để bảo vệ thành quả trước cơn bão lượng tử, hệ thống Bitcoin buộc phải tiến hành một đợt nâng cấp toàn diện nhằm chuyển đổi sang các thuật toán kháng lượng tử. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của một mạng lưới phi tập trung không nằm ở yếu tố kỹ thuật mà nằm ở cơ chế quản trị.
Việc nâng cấp đòi hỏi phải đạt được sự đồng thuận của đa số các thợ đào cùng cộng đồng phát triển trên toàn thế giới thông qua một đợt chia tách hệ thống quy mô lớn. Lịch sử phát triển đã cho thấy mỗi lần thay đổi quy định cốt lõi của Bitcoin đều gây ra những cuộc tranh luận kéo dài và tốn kém thời gian.
Thêm vào đó, việc chuyển đổi sang chữ ký kháng lượng tử sẽ khiến kích thước của mỗi giao dịch tăng lên đáng kể, từ đó gây áp lực lớn lên tốc độ xử lý và đẩy chi phí giao dịch lên cao. Khó khăn còn đến từ số phận của hàng triệu đồng Bitcoin bị thất lạc do người dùng mất quyền truy cập từ nhiều năm trước. Những tài khoản này không thể tự thực hiện thao tác chuyển đổi sang ví an toàn mới, qua đó dễ dàng trở thành mục tiêu béo bở cho các đợt tấn công lượng tử trong tương lai.
