Ngay cả trước khi căng thẳng địa chính trị gần đây bùng phát, những vết nứt đã bắt đầu xuất hiện trong hệ thống tiền tệ toàn cầu vốn do đồng USD chi phối. Một phần nguyên nhân đến từ sự trỗi dậy của Trung Quốc với tư cách là một cường quốc kinh tế, kéo theo việc đồng nhân dân tệ (NDT) từng bước thâm nhập sâu hơn vào hệ thống thương mại toàn cầu, được thúc đẩy bởi chiến lược quốc tế hóa tiền tệ của Bắc Kinh.
Theo thông lệ, vị thế quốc tế của một đồng tiền được đo lường qua 3 vai trò chính gồm tiền dự trữ, tiền thanh toán và tiền tài trợ. Trên cả 3 phương diện này, đồng NDT đã ghi nhận những bước tiến đáng kể trong những năm gần đây.
Báo cáo năm 2025 của Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) cho thấy NDT hiện là đồng tiền được sử dụng nhiều thứ 3 trên thế giới trong tài trợ thương mại và thanh toán, xếp thứ 3 về thanh toán xuyên biên giới, đồng thời có tỷ trọng lớn thứ 3 trong rổ Quyền rút vốn đặc biệt SDR của Quỹ Tiền tệ Quốc tế IMF, chỉ đứng sau USD và euro.
Có 2 yếu tố đang thúc đẩy nhanh hơn quá trình phân mảnh của hệ thống tiền tệ toàn cầu. Thứ nhất là sự xuất hiện của các đồng tiền kỹ thuật số dựa trên công nghệ blockchain. Bitcoin cùng hàng trăm đồng tiền kỹ thuật số phi chủ quyền khác có khối lượng giao dịch trên toàn cầu ngày càng lớn, dù đến nay vẫn chưa có con số chính xác để đo lường quy mô thực sự của chúng.
Các ngân hàng trung ương lớn cũng không đứng ngoài cuộc trước những thay đổi mang tính địa chấn này. Họ đang chạy đua triển khai các sáng kiến tiền tệ số của riêng mình nhằm bắt kịp cuộc cách mạng số trong lĩnh vực tiền tệ.
Một ví dụ điển hình là dự án mBridge, nơi Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc và Cơ quan Tiền tệ Hong Kong bắt tay với nhiều ngân hàng trung ương tại khu vực Vùng Vịnh. Đây là hệ thống thanh toán liên ngân hàng trung ương dựa trên blockchain, cho phép giao dịch bằng nhiều đồng tiền khác nhau.
Yếu tố thứ 2 là địa chính trị. Trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại nhiều khu vực, ngày càng nhiều quốc gia muốn sử dụng đồng nội tệ cho thanh toán thương mại. Xu hướng này thể hiện rõ qua sáng kiến tiền tệ thay thế đang được nhóm BRICS nghiên cứu. Song song đó, vàng một lần nữa nổi lên như tài sản chiến lược đối với nhiều quốc gia muốn giảm thiểu rủi ro trước bất ổn địa chính trị.
Trên thực tế, chính Mỹ và Liên minh châu Âu cũng góp phần thúc đẩy xu hướng phân mảnh tiền tệ. Hàng loạt lệnh trừng phạt mà họ áp đặt lên nhiều quốc gia, đặc biệt là các nước sản xuất dầu mỏ lớn như Nga và Iran, cùng với việc phương Tây tịch thu tài sản của Nga sau khi xung đột Ukraine bùng phát, đã làm xói mòn vị thế toàn cầu của USD và euro.
Hiện nay, ngay cả tài sản của công dân tại các quốc gia bị trừng phạt cũng đứng trước nguy cơ bị phong tỏa hoặc tịch thu.
Như cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen từng thừa nhận, các lệnh trừng phạt của Washington đã thúc đẩy nhiều quốc gia tìm kiếm những phương thức giao dịch tài chính thay thế, không còn phụ thuộc vào USD.
Không khó hiểu khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tỏ ra không hài lòng trước nguy cơ đồng USD mất dần vị thế. Ông từng đe dọa áp thuế 100% với các quốc gia tham gia sáng kiến tiền tệ mới của BRICS. Tuy nhiên, chính việc “vũ khí hóa” đồng USD lại khiến nhiều nước giảm hứng thú với đồng bạc xanh. Khi trừng phạt trở thành thông lệ, các lựa chọn thay thế dần biến thành nhu cầu thiết yếu.
Trong năm 2026, sự dịch chuyển khỏi hệ thống hoàn toàn xoay quanh USD sẽ chưa diễn ra một cách đột ngột, nhưng sẽ ngày càng mang tính thể chế. Điều thay đổi không phải là sự thống trị bị lật đổ chỉ sau một đêm, mà là việc các lựa chọn thay thế dần được sử dụng song song với USD và trở nên bình thường hóa.
Lịch sử cho thấy phải mất hàng thập kỷ để làm suy yếu vị thế của một đồng tiền thống trị. Đồng bảng Anh, chẳng hạn, vẫn được sử dụng rộng rãi dù Anh quốc đã qua thời kỳ đỉnh cao từ lâu. Vì vậy, USD nhiều khả năng vẫn giữ vai trò đồng tiền chi phối toàn cầu trong nhiều năm tới. Dự báo mang tính cá nhân cho rằng trong năm 2026, USD và euro có thể mất tổng cộng 2% thị phần trong hệ thống tiền tệ toàn cầu. NDT của Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng ảnh hưởng, nhưng với tốc độ chậm và thận trọng.
Theo China Daily
